ج : مىگويند با فحص و بررسى در فقه مشاهده مىكنيم كه تمام فقها فتوى داده‌اند كه فلان امر ( كه از مصاديق تجرّى است ) موجب عقوبت است و لذا از اين موارد كشف مىكنيم . * مراد از عبارت ( على انّ ظانّ ضيق الوقت . . . . . ) در متن چه مىباشد ؟ ج : بيان وجه عصيان است بدين صورت كه : شخص ظانّ وظيفه دارد به ظنش عمل كند و حال آنكه او اين وظيفه واجب را ترك و با آن مخالفت نموده است و مخالف با واجب ، عاصى است . فى المثل : اگر مكلفى گمان كرد كه وقت نماز تنگ شده مع‌ذلك نمازش را به تأخير بيندازد و لكن بعدا معلوم شود كه در واقع وقت تنگ نبوده است ، بلكه به اندازهء چندين فرد نماز به غروب وقت داشته است ، در اين مسئله جمعى از فقها قائل‌اند كه چنين كسى معصيت‌كار است . * مراد از عبارت ( تعبيرهم به ظن الضّيق لبيان . . . ) در متن چه مىباشد ؟ ج : پاسخ به يك اشكال مقدر و يا موجود مىباشد . * اشكال مذكور را بيان كنيد ؟ ج : مستشكل مىگويد : اجماع مذكور در صدر مطلب در خصوص مخالفت با ظنّ بوده است و ربطى به مسئله قطع ندارد . لذا تمسك به اين اجماع مفيد به حال ظنّ نمىباشد . * پاسخ شيخ به اشكال فوق چيست ؟ ج : مىفرمايد : تعبير مشهور علما به ظنّ به اين منظور است كه فرد ضعيف رجحان را معرفى كرده بگويند : مخالفت با اين فرد ( ضعيف ) موجب استحقاق عقاب است ، پس اين عقاب مخالف قطع ( به ضيق ) را به طريق اولى شامل مىشود . * آيا به نظر شيخ اين مسئله اجماعى است ؟ ج : خير ، به نظر جناب شيخ اين مسئله اجماعى نيست ، زيرا شيخ بهايى در اين مسئله قائل به توقف است و مرحوم علامه معتقد است كه : چنين فردى اگر ظنّ به ضيق وقت داشت و نمازش را به تأخير انداخت و سپس كشف خلاف هم نشد ، عاصى و در صورت كشف خلاف ، غير عاصى مىباشد . و مرحوم سيد مجاهد فرموده : مكلّف اگر با ظن به ضيق وقت نماز را به تأخير بيندازد و سپس كشف خلاف شود عقاب ندارد . * مراد از عبارت ( لا خلاف . . . فى انّ سلوك الطريق المظنون الخطر . . . معصية ) چيست ؟